توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٦ - رأى سكاكى در مجاز عقلى

برخى از لوازم مساوى با مشبه‌به نسبت داده شود مثل اينكه تشبيه كنند مرگ را به حيوان درّنده سپس مرگ بتنهائى را ذكر نموده و بآن برخى از لوازم درّنده را نسبت دهند مثلا بگويند:

چنگالهاى مرگ در فلانى فرورفت.

سپس در ذيل [الفاعل الحقيقى‌] مى‌گويد:

مقصود فاعل حقيقى انبات يعنى قادر مختار مى‌باشد.

و بدنبال [بقرينه نسبة الانبات‌] مى‌نويسد:

انبات از لوازم مساوى با فاعل حقيقى مى‌باشد و ضمير در [اليه‌] به ربيع عائد است.

و ضمير در [غيره‌] به مثال انبت الربيع البقل راجعست.

و حاصل استعاره بالكنايه از نظر سكّاكى آنست كه فاعل مجازى را بفاعل حقيقى از حيث آنكه وجود فعل وابستها بآن است تشبيه كرده سپس فاعل مجازى بتنهائى را ذكر مى‌كنيم و بعد برخى از لوازم فاعل حقيقى را بآن نسبت مى‌دهيم.

شرح فارسى:

توضيح‌

رأى سكاكى در مجاز عقلى‌

سكّاكى بتاتا مجاز عقلى را منكر شده و گفته حق اين استكه مجاز عقلى از مصاديق استعاره بالكنايه است و چنانچه در مبحث فن بيان كه انشاء اللّه خواهد آمد استعاره بالكنايه از نظر سكّاكى عبارتست از ذكر مشبّه و اراده مشبّه‌به بكمك قرينه و مقصود از قرينه اينست كه يكى از لوازم مشبه‌به را به مشبّه نسبت دهيم چنانچه‌